🔻توضیحات خانم فاطمه جهانپور، پژوهشگر زبانهای باستانی، درباره اصطلاح "از بن دندان":

🔻توضیحات خانم فاطمه جهانپور، پژوهشگر زبانهای باستانی، درباره اصطلاح "از بن دندان": 🔹در ص ۲۶۳ از کتاب تاریخ بیهقی، ج۱، چاپ ۱۳۸۸، سطر ۴ از قول امیر مسعود درباب پسر کاکو آمده است که "پسر کاکو از بن دندان سر به زیر میدارد". که در اینجا به معنی به ناچار، با کراهت. 🔹این ترکیب در زبان فارسی با دو معنی کاملاً متضاد آمده است: ۱- کنایه از کمال میل، با رغبت و میل تمام. برای مثال در مرزباننامه چنین آمده است: "عقده این محنت از پای من به دندان برگشایی تا چون خلاصی باشد از بن دندان خدمت تو همه عمر لازم دانم". ۲- به معنی از روی کراهت، در کمال بی میلی، به اجبار، به ناچار، ناگزیر. نمونه مثال آن در تفسیر کشف الاسرار اثر میبدی میخوانیم: "خدای را گردن نهاد هر که در آسمانها و زمین کس است طوعاً و کرهاً، بعضی از میان جان و بعضی از بن دندان". که در اینجا معادل فارسی واژه کرهاً یا همان کراهت، ترکیب از بن دندان آمده است. 🔹به نظر میرسد امروزه معنای نخست این ترکیب برایمان آشناتر است و معنی دوم مهجور مانده. 🔹برای مطالعه بیشتر در این باره رک: محمود امیدسالار، "احتمالی درباره معنی اصطلاح از بن دندان در ادب فارسی"، جشن نامه دکتر مجتبایی، تهران، ۱۳۹۴.

🔻توضیحات تکمیلی استاد سیدی 🔹پس از ذکر اصطلاح "از بن دندان" در صفحه ۲۶۳ تاريخ بيهقی (در جلسه ۵۳ ) و توضيحات اين جانب که "آن اصطلاح بازهم در تاريخ بيهقی آمده"،شب که به فهرست لغات در جلد دوم نگاه کردم ديدم متاسفانه در مقابل "از بن دندان" تنها شماره صفحه ۱۰۹ امده است. در حالی که در صفحه ۲۶۳ هم وجود دارد. 🔹پس اولا فهرست لغات بايد اصلاح شود،ثانيا بايد ببينيم که جز در دو صفحه ۱۰۹ و۲۶۳ در صفحات ديگر بيهقی هم آمده يا خير؟ 🔹اما ص ۲۶۳ تاريخ بيهقی انطباق دارد با ص۳۱۲ ديبای ديداری و ص۱۰۹ آن با ص۱۵۹ ديبای ديداری. 🔹اينک دوستان میتوانند به دوصفحه مزبور بنگرند و ببينند که "از بن دندان" بيشتر با چه معنییی در تاريخ بيهقی بکار رفته است؟ @seyediBeyhaghi