همه هر چه هست اندرین مرز من...

همه هر چه هست اندرین مرز من...

✍به قلم: هادی قائمی، پژوهشگر ادبی 🔹سر انجام یکی از دغدغه های بجای دوستداران شاهنامه و فرهنگ ایران زمین برای تالیف فرهنگ کاملی که شناخت تاریخی از همه نام جایهای شاهنامه را فراهم آورد ، گویی پاسخی درخور یافته است و کتاب « فرهنگ جغرافیای تاریخی شاهنامه» توسط «نشر نی» منتشر شده که چاپ نخست آن در شمارگان ۱۱۰۰ نسخه اینک در دسترس علاقهمندان است. 🔹خوشبختانه این کار بایسته و سترگ به دست یکی از پژوهشگران خراسانی و از هم بومیهای فردوسی بزرگ یعنی استاد مهدی سیدی فرخد به انجام رسیده که تاکنون پژوهشهای کرامندی از او در زمینههای گوناگون خراسانشناسی و نیز پژوهشهای تاریخی درباره فردوسی و تاریخ بیهقی خواندهایم. 🔹انتشار این کتاب را باید اتفاق مهم و خجستهای نه فقط در قلمرو شاهنامه پژوهی بلکه در زمینه شیوه پرداختن به دانش جغرافیای تاریخی نیز به شمار آورد. بیگمان درباره کیفیت علمی این پژوهش صاحب نظران و شاهنامه پژوهان به داوری خواهند پرداخت، اما با مرور و تورقی کوتاه از نظر شکلی و روشمندی، اهمیت چنین پژوهشی را میتوان در چند نکته بارز و چشمگیر بر شمرد : 1⃣ تالیف و تدوین این اثر در قالب یک «فرهنگ» امتیاز جامعیت و فراگیری پوشش همه نامجایهای نامبرده در شاهنامه را بدان بخشیده است. به گونهای که ۶۲۰ نامجای شاهنامه ( ۳۶۰ نام جای اصلی و بقیه فرعی) شامل کشور، سرزمین، ولایت، شهر، دژ، قلعه، دریا، رود، کوه، بیابان، تل، تپه، چشمه و ... به ترتیب حروف الفبا مرتب و تنظیم شده است که برخی از این مکانها برای نخستین بار است که این گونه شناسانده میشود. گستردگی قلمرو جغرافیایی شاهنامه که از شرق آسیا تا شرق اروپا و شمال آفریقا را در برمی گیرد و هم اکنون در بیش از ۲۴ کشور جهان پراکنده است، دامنه پژوهش را بسیار سختتر و پر زحمت تر از زمانی ساخته است که مانند بیشتر پژوهشهای جغرافیای تاریخی، بر یک منطقه خاص مانند مرو یا خوارزم تمرکز شود . 2⃣ این پژوهش میتواند به تصحیح و بازسازی تلقی غالب از دانش میان رشتهای "جغرافیای تاریخی" یاری رساند که آن را کاری در حد تدوین اعلام تاریخی و اعلام جغرافیایی پیوست پژوهش یا تصحیح متون میانگارد ، بدون این که به ضرورت بنیادین یکپارچه سازی و پیوند این دو برای شناخت تاریخی مکانها، چندان نظر داشته باشد. کاربرد آگاهانه چنین شناختی میتواند گاه درک و دریافت ما از متون از جمله شاهنامه را کامل تر یا حتی دگرگون سازد.

ادامه دارد... @seyediBeyhaghi