توضیحاتی پیرامون واژه "مانک"

توضیحاتی پیرامون واژه "مانک"

اقای ح.رضازاده که ساکن سوئد و از شنوندگان جلسات بیهقی هستند توضیحات زیر را پیرامون ریشه واژه مانک ارسال کردهاند با تشکر از ایشان جهت اطلاع شما همراهان گرامی بازنشر میکنیم👇

🔹"در نشست سیونهم بیهقیخوانی (دوازده امرداد) دربارهٔ نام «مانک علی میمون» گفتگویی در گرفت. باید بگویم که واژهٔ «مانْک» همان «مانْگ» است به چم ماه. نیز عنصری راست: به گرمی بدیشان یکی بانگ زد کز آن بانگ تب لرزه بر مانگ زد. که فرزانه دهخدا نیز این بیت را گواه آورده است. 🔹این واژه همچنان در کردی بهکار میرود. جناب بهمن قبادی نیز فیلمی ساخته است بس شاعرانه به نام «نیوهمانگ: نیمهٔ ماه». 🔹برآنم که «مانک» در نام «مانک علی میمون» هیچ پیوندی به میمون جانور ندارد. 🔹واژهٔ میمون واژهای تازیست و به هیچ روی هندی نیست و پیوندی با واژگان تبارهٔ هندواروپایی ندارد. میمون را در هندی باندار گویند. در فارسی نیز آن را کَپی و بوزینه و... خوانند. کپی از واژهٔ کَپ به چم دهان میآید که همچنان واژه «کَپ» در لری و نیز در بوشهر و شیراز و نیمروز ایران به کار میرود. این جانور را کپی خوانیم چون هر چیز را به کَپ (دهان) خود میبرد. 🔹واژهٔ مانکی Monkey در انگلیسی از ژرمنی میانی پایینی Middle low German که بین سدههای دوازده تا شانزده ترسایی بدان سخن میگفته شده، آمده است. در این زبان داستانی است به نام «رِیْناردِ روباه». داستانی طنز گونه کنایهزن بر بزرگزادگان و دینکاران از زبان جانوران. ریراند روباهیست در جامهٔ راهبان. داستان برگرفته از پنجهٔ تنتره و کلیله و دمنه است و برگردان تازی عبدالله پور مقفع. 🔹این داستان در بیشتر زبانهای اروپایی جا افتاده و داستانهای زیادی از آن در زبانهای اروپایی است. نمونه را در سوئدی کسی را که نیرنگباز است و دروغزن و دغلکار گویند گوش روباه بر سرش دارد، یا چندین گوش روباه دارد.  🔹  در این داستان، کَپی(=میمونی) است به نام مارتین که پسری دارد به نام «مَوْنِک» یا «مَمونا» برگرفته از اسپانیایی کهن که از تازی بدان رفته است. 🔹در تازی واژهٔ میمون برگرفته از مادهٔ یمن است که بنا بر شادان بودن این جانور بدان میگفتند. همچنان که واژهٔ میمون به چم فرخنده و خجسته و بشگون در تازی و فارسی بکار میرود. به پیوست فرتوری از واژهنامهٔ Merriam Webster unabridged dictionary زیر همین مادهٔ «مانکی» Monkey به همراه رویهٔ نشانههای کوتهنوشت این واژهنامه را برایتان میفرستم که در آنجا نیز اینها را نوشته است.

🔻همچنین گفتوگوی جناب بیگدلی از دیگر باشندگان فرهیخته کانال و استاد سیدی در این خصوص بیگدلی: مانْکْ در انگلیسی به معنی راهب و صومعه نیشن است و مانکی به معنی میمون است.

استاد سیدی: بله اين تاريخ بيهقي دنيايي است! چون من و اقاي دکتر ياحقي هنگام تصحيح وتامل در تاريخ بيهقی متوجه ارتباط نامهاي مانک وميمون نشده بوديم، در ان جلسه موضوع را به سوال گذاشتم، اما بعد متوجه شديم که بنا به فرموده شما مانک در انگليسی به معنی صومعه نشين است. حالا سوال شگفت اين است که اين نام يالقب"مانک " براي روحانيي به نام"علي ميمون" رباط نشين غزنوي در ان زمان ازکجا امده است؟! شايد مانک از بوداييان به زبان فارسي وهم انگليسي سرايت کرده باشد. بايد تامل کرد. @seyedibeyhaghi