🔹اين آيين را اعراب براي ما نياوردهاند، بلکه آييني ايراني بوده و در زمان پيش از اسلام با نام "فروردگان" در پنج روز و شب "اندر گاه" پايان اسفن

🔹اين آيين را اعراب براي ما نياوردهاند، بلکه آييني ايراني بوده و در زمان پيش از اسلام با نام "فروردگان" در پنج روز و شب "اندر گاه" پايان اسفندماه و آستانه ي بهار در تمام ايران برگزار ميشده است، چرا که ايرانيان باور داشتهاند که ارواح، يا "فروهرهاي"مردگان در آن ايام "چک" يا "برات" آزادي مييافته تا به زمين نزول کنند و آزادانه به خانه و کاشانه ي بستگان خود بروند و جوياي حال آنها شوند. و حتی بر سر خوان ايشان بنشينند و با آنها بياميزند وطعام و.... بخورند و بنوشند. 🔹با آمدن اعراب به ايران، و روي به منسوخ نهادن اين آيين، مردم غرب ايران (عراق عجم) آنرا مختصر وتنها به يک شب جمعه آخر سال خورشيدي خلاصه کردهاند. که تا اکنون هم در تهران و ديگر شهرهاي مرکزي و غربي ايران با همين نام "شب جمعه ي آخر سال" رايج است. 🔹اما مردم شرق ايران (خراسان و ورارود) اين آيين ويژه پايان اسفندشان را به نيمه ماه شعبان عربي انتقال دادهاند چرا که تا قبل از لغو رسم نسي کردن ( به فراموشي سپردن) يکماه قمري توسط اعراب در هر سه سال -براي انطباق ماههاي خود با برجهاي خورشيدي- ماه شعبان آنها، با اسفند ايراني برابر بوده است). 🔹 ابتدا هم به آن "شب چک" ميگفتهاند (شبي که به فروهرهاي مردگان چک آزادي داده ميشده است)، چرا که" چک" واژهاي فارسي و ايراني، به معني سند و حواله قباله، بوده است. به همين سبب درکل جهان رواج يافته! 🔹نيز در آن شب براي راهنمايي ارواح چراغهاي منازل خود و سرگورهاي مردگان وکوي و برزنها را روشن نگه ميداشتهاند تا روان مردگان راههاي منازل بستگان خود را راحتتر بيابند. 🔹قديميترين سند و خبري که از اين ايين ونام در دوره اسلامي داريم اين بيت رودکي( ف: سال۳۲۹قمري)است ، که گفته: چراغان در شب چک آنچنان شد که گيتي رشک هفتم آسمان شد 🔹چون عربها حرف"چ" را نمي توانسته تلفظ کنند، آنها و عرب زبانها به اين شب" ليله الصک"، و بعد"ليله السک" ميگفته اند! در نتيجه ايرانيها بجاي چک از واژهي معادل آن يعني"برات" استفاده کرده و به اين آيين "شب برات" گفتهاند. 🔹از نام"شب برات" در اشعار و نوشتههاي شعراي قرون پنجم تا هفتم اثاري باقي مانده، که از آن جمله اين ابيات زيباي حافظ است: دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند وندران ظلمت شب اب حياتم دادند..... چه مبارک سحري بود وچه فرخنده شبي آن شب قدر که اين تازه براتم دادند 🔹اين که شب برات يا نيمه شعبان، "شب قدر" دانسته ميشده، باوري اسلامي وبسيار ديرينه(پيش از ارتباط ان با ولادت امام زمان در نيمه ي قرن سوم) بوده است. 🔹تلفيق نامهاي برات وقدر وعيد بودن آن شب را هم در اين ابيات زيباي مولانا ميتوان ديد : برات عاشقان نوکن، رسيد روز برات زکات لعل ادا کن، رسيد وقت زکات برات وقدر خيالت دو عيد، چيست وصال؟ چو اين و آن نبود، هست نوبت حسرات

🔹بالاخره از قرون هفتم و هشتم هجري به بعد نام "شبهاي چراغ برات" برای سه شب ۱۳تا۱۵ شعبان در خراسان بزر گ کاملا رواج يافته که تا کنون نيز پر شور بر قرار است. 🔹اما ايرانيان "عراقي! " شبهاي چراغ برات را نميشناسند وفقط همان شب جمعه اخر سال شمسي را مي شناسند. 🔹در بعضي استانها هم به آيين ياد از مردگان شب"رغايب" مي گويند و انرا در شب يکي از جمعه هاي ماه رجب برگزار مينمايند.

🔹اين بنده مهدي سيدي که درسالهاي ۱۳۵۲ تا ۱۳۵۹ در تهران بودم و مثلا! در دانشگاه علم و صنعت مهندسي الکترونيک ميخواندم! از اين که ميديدم تهرانيها آيين چراغ برات ما خراسانيها را اصلا به رسميت نميشناسند و به آن ميخندند! شروع به جمع کردن اطلاعات در اين باره کردم، تا اينکه پس ازسه طلاقه کردن مهندسي! و همنشيني با تاريخ و فرهنگ و ادب، عاقبت در سال ۱۳۷۴ کتاب۱۰۲صفحهاي "چراغ برات خراسان، فروردگان باستان" را نوشتم وبا سرمايه شخصي چاپ کردم. 🔹 تا انجا که من ميدانم اين تنها کتابي است که تاکنون درباره آيين زيباي چراغ برات ايراني-اسلامي نوشته شده است. 🔹با اينهمه، تاهمين چند سال پيش روزنامهها ومجلات و رسانههاي رسمي کشور، حتي خراسان، به بهانه ي اين که"چراغ برات رسمي زردشتي است!" از آن نام نمي بردند. ولي چند ساليست که نام بردن از آن مجاز شده، و احتمالا بزودي رسمي هم خواهد شد! @SeyediBeyhaghi @SeyediMotun